Αναγέννηση Γράμματα-Επιστήμες παρουσίαση : Εύη Παπαϊωάννου-Αλεξάνδρα Ψημάδα

γράμματα επιστήμες

View more presentations from dpariotis.

Νεοπλατωνική Ακαδημία της Φλωρεντίας

Η Νεοπλατωνική Ακαδημία, ιδρύθηκε στη Φλωρεντία το 1459 από το φιλόσοφο του Μυστρά Πλήθωνα Γεμιστό, με την υποστήριξη του Κόζιμο των Μεδίκων (Cosimo dei Medici) και στεγάστηκε στη βίλα των Μεδίκων “Villa di Careggi”. Αυτή η σχολή με πρώτο δάσκαλο τον Πλήθωνα και δεύτερο το Μαρσίλιο Φιτσίνο (Marsilio Ficino), τον οποίο διόρισε ο Κόζιμο μετά την επιστροφή του Πλήθωνα στο Μυστρά, έγινε η κοιτίδα της Αναγέννησης. Εδώ μυήθηκαν στη φιλοσοφία τα πιο τρανταχτά ονόματα: Μποτιτσέλι, ντα Βίντσι, Μακιαβέλι, Μιχαήλ ΄Αγγελος, Ραφαήλ, Τιτσιάνο. Η λίστα είναι ατέλειωτη. Μέσα στα δωμάτια εκείνης της σχολής πήραν αυτοί οι μεγάλοι την πνοή του ελληνικού μυστικισμού. Αυτή ήταν η Αναγέννηση των προτύπων και ιδεωδών της ελληνικής φιλοσοφίας.
Μέσα στον κύκλο του ουμανισμού «Η Ακαδημία» συγκέντρωσε ένα σημαντικό αριθμό καλλιτεχνών, φιλολόγων και διανοουμένων. Η πολιτιστική επικρατούσα τάση, στο εσωτερικό της ακαδημίας ήταν η νεοπλατωνική, κυρίως χάρη στις πολυάριθμες μεταφράσεις των κειμένων του Πάτωνα, του Πλωτίνου και άλλων εκπροσώπων του Νεοπλατωνισμού.
Μεταξύ των κυριοτέρων εκπροσώπων της Νεοπλατωνικής Ακαδημίας αναφέρουμε, εκτός από τον ίδιο τον Μαρσίλιο Φιτσίνο, τον Πίκο ντελα Μιράντολα (Pico della Mirandola),τον Πολιτσιάνο (Poliziano), τον Λεόν Μπατίστα Αλμπέρτι (Leon Battista Alberti), αλλά και εκπροσώπους της ίδιας της οικογένειας των Μεδίκων, όπως τον Τζουλιάνο των Μεδίκων (Giuliano dei Medici) και τον Λορέντσο τον Μεγαλοπρεπή (Lorenzo il Magnifico).
Μετά το θάνατο του Magnifico (1492) η ακαδημία στεγάστηκε στη βίλα του Μπερνάρντο Ρουτσελάϊ, όπου συγκεντρώθηκε ¨η δεύτερη γενιά¨ των νεοπλατωνιστών, ανάμεσα στους οποίους υπήρξε ο Νικολό Μακιαβέλι (Niccolo Μachiavelli). Mεταξύ των άλλων, αυτήν την περίοδο, η ακαδημία χαρακτηρίζεται από την ευνοϊκή της στάση απέναντι στην Δημοκρατία, δηλαδή αντίθετη στους Μεδίκους.Η Νεοπλατωνική Ακαδημία διαλύθηκε το 1523, εξ αιτίας μιας συνομωσίας εναντίον του καρδινάλιου Ιουλίου των Μεδίκων.
Κατά τη διάρκεια του Ανθρωπισμού και της Αναγέννησης, υπήρξε μια πραγματική αναβίωση του νεοπλατωνικών θεωριών, οι οποίες χαρακτήρισαν σχεδόν όλη τη αναγεννησιακή φιλοσοφία, που αν και έχει υποστεί κάποιες ερμητικές, μαγικές και αποκρυφιστικές παραμορφώσεις, δεν χάνει τη λογική δομή της. H αναβίωση του νεοπλατωνισμού ευνοήθηκε ιδιαίτερα από την επίδραση του βυζαντινού πολιτισμού. Παρ΄όλα αυτά η αναγεννησιακή φιλοσοφία δεν περιορίστηκε στη μελέτη του ελληνικού πλατωνισμού, αλλά τον επεξεργάστηκε συγχωνεύοντάς τον , όχι μόνο με το νεοπλατωνισμό, ήδη παρόντα στους κύκλους της δύσης, αλλά και με τον αριστοτελισμό που είχαν φέρει οι άραβες. Ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης και ο Πλωτίνος συνδέθηκαν έτσι στην πόλη της Φλωρεντίας, λίκνο της αναγεννησιακής Ιταλίας. Ο νεοπλατωνισμός γνώρισε τότε μία αξιόλογη διάδοση , ακόμη και πέρα από τις σχολές και τις ακαδημίες.
.

Πότζιο Μπρατσιολίνι

Poggio Bracciolini 1380- 1459 Πότζιο Μπρατσιολίνι :

Φίλος των αρχαίων ελληνικών γραμμάτων και επιφανής μαθητής του Μανουήλ Χρυσολωρά. Θεωρείται μεγάλος πρωτοπόρος του ιταλικού ουμανισμού με τη γλαφυρή και γονιμότατη συγγραφική παραγωγή καθώς και με τις επιτυχείς μεταφράσεις αρχαίων ελλήνων έργων στα λατινικά. Έξοχη είναι κυρίως η συλλεκτική εργασία του, η οποία συνεχίζει τη μεγάλη εκστρατεία του Πετράρχη και του Βοκκάκιου για την ανεύρεση, τη διάσωση, τη συγκέντρωση και την αντιγραφή χιερογράφων αρχαίων ελλήνων συγγραφέων. Με την ιδιότητα του γραμματέα της Αγίας Έδρας είχε τη δυνατότητα να κινείται ελεύθερα σε πολλά μοναστήρια της Ευρώπης όπου υπήρχαν πολύτιμα χειρόγραφα. Τα πλούσια αποτελέσματα των ερευνών του έχουν σχέση προπαντός με τα λατινικά χειρόγραφα. Στο ελβετικό μοναστήρι του Αγίου Γάλλου (Santus Gallus) βρήκε τις περίφημες Institutiones του αρχαίου παιδαγωγού Κουϊντιλιανού. Επίσης, ανακάλυψε κείμενα του Λουκρητίου, του Βιτρουβίου, του Πλαύτου, του Τερτυλιανού, του Αμμιανού Μαρκελλίνου και πολλούς από τους μεγαλύτερους λόγους του Κικέρωνα.

Τζιοβάννι Πίκο ντέλλα Μιράντολα :

Τζιοβάννι Πίκο ντέλλα Μιράντολα :(Giovanni Pico Miradolla ) 1463- 1494

Η πιο γοητευτική φυσιογνωμία των Φλωρεντιανών ουμανιστών, ο κόμης Τζιοβάννι Πίκο ντέλλα Μιράντολα ανήκει στον στενό κύκλο της Πλατωνικής Ακαδημίας του Λορέντζο της Φλωρεντίας. Γεννήθηκε στην πόλη, που έγινε διάσημη από το όνομά του, τη Μιράντολα, όπου ηγεμόνευε η οικογένειά του. Σπούδασε στη Μπολόνια και στο Παρίσι και έγινε δεκτός με τιμές σε όλες σχεδόν τις χώρες της Ευρώπης . Τελικά ο Λορέντζο τον έπεισε να εγκατασταθεί στη Φλωρεντία, στην πόλη των μεγαλοφυών αστών, για να τους δείξει ότι και οι παλαιοί ευγενείς μπορούν να τους συναγωνιστούν στον νέο πνευματικό βίο.

Οι γνώσεις του Πίκο ντέλλα Μιράντολα ήταν καταπληκτικές , ιδιαίτερα στους τομείς που σπούδασε , στην ποίηση, την φιλοσοφία, την αρχιτεκτονική και την μουσική, και η περίπτωση της μνήμης και του νου του έμεινε στην ιστορία παροιμιώδης. Ο Πολιτσιάνο τον χαρακτηρίζει ως υπόδειγμα τελειότητας , στον οποίο η φύση είχε συγκεντρώσει όλα τα δώρα της. Ο Πίκο ντέλα Μιράντολα δεν ήταν μόνον κάτοχος των αρχαίων γλωσσών (ελληνικής και λατινικής), αλλά γνώριζε και εβραϊκά, αραβικά, χαλδαϊκά και πολλές φορές, συνολικά εικοσιδύο γλώσσες. Από αυτές τις γλώσσες άντλησε τη σοφία του και πίστευε ότι έπρεπε να συμβιβαστούν οι γνώσεις όλων των λαών και να ενοποιηθεί η ανθρώπινη σοφία. Την δημιουργία του κόσμου και του ανθρώπου από τον Θεό την ανάγει όχι μόνον στην Παλαιά Διαθήκη αλλά και στον Τίμαιο του Πλάτωνα. Τις σκέψεις αυτές τις διατυπώνει στην περίφημη «Δημηγορία περί της αξιοπρέπειας του ανθρώπου» που την έγραψε σε ηλικία είκοσι τεσσάρων χρονών σε ύφος πνευματικά ρωμαλέο.

Άντζελο Πολιτσιάνο

Angelo Poliziano Άντζελο Πολιτσιάνο (1454-1494)

Μαθητής του Ιωάννη Αργυρόπουλου και του Ανδρόνικου Καλλίστου, δυο Ελλήνων φυγάδων στην Ιταλία. Έγινε κάτοχος της ελληνικής γλώσσας, όσο και οι σοφότεροι από τους Έλληνες που δίδασκαν στην Ιταλία. Ταυτόχρονα ήταν σπουδαίος λόγιος, μελετητής των αρχαίων Ελλήνων και των Λατίνων και ποιητικό πνεύμα. Τριάντα χρονών έγινε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας και δίδασκε Όμηρο και Βιργίλιο. Παράλληλα, ήταν παιδαγωγός των παιδιών των Μεδίκων.

Ο Πολιτσιάνο σχολίασε και ερμήνευσε πολλούς Λατίνους συγγραφείς και έκανε αξιόλογες κριτικές εκδόσεις. Χαρακτηριστικό των ευρύτατων κριτικών του ασχολιών είναι το ότι μελέτησε ιδιαίτερα τους «Πανδέκτες» του Ιουστινιανού. Νεαρότερος έγραψε και ελληνικούς στίχους, αλλά τα μεγαλύτερα ποιήματά του τα έγραψε στα Λατινικά και τα δημοσίευσε με το γενικότερο τίτλο “Sylvae” . Ο Πολιτσιάνο είναι ο ίσως ο μόνος του μετά τη ρωμαϊκή εποχή έγραψε λατινικούς στίχους με τόση άνεση, όπως θα τους έγραφε κάποιος άλλος, μόνο στη μητρική του γλώσσα,. Οι λατινικοί αυτοί στίχοι είναι γραμμένοι σε ένα ύφος τόσο αβίαστο και ρέον, τόσο ζωηρό σε φαντασία, που οι ουμανιστές τον αναγνώρισαν ως δάσκαλό τους, παρά τη νεαρή ηλικία του και χαίρονταν ιδιαίτερα, γιατί η ευγενική γλώσσα που αυτοί προσπαθούσαν να αναβιώσουν, είχε αρχίσει να ζει στα ποιητικά του δημιουργήματα.

Η αυθόρμητη δημιουργία του Πολιτσιάνι συνδέθηκε, όπως ήταν φυσικό, με την ζωντανή ιταλική γλώσσα. Παίρνοντας αφορμή από την ερωτική χαρά του ωραίου φίλου του Giuliano (Τζουλιάνο), αδελφού του Λορέντσο, με τη Σιμονέττα Καττάνεο έγραψε το ποίημα «Ωραία Σιμονέττα» στο οποίο υμνεί την αριστοκρατική ομορφιά της αγαπημένης του φίλου του με τόση ευγλωττία και μελωδική λεπτότητα, που η ιταλική ποίηση απέκτησε από τότε μια νέα αβρότητα στο λεκτικό και στο συναίσθημα.

Ο Πολιτσιάνο προσπαθώντας να συλλάβει την ενότητα εκείνη του δράματος, της ποιήσεως, της μουσικής και του τραγουδιού, την οποία είχαν πετύχει οι Έλληνες με το διονυσιακό θέατρο, πήρε τον μύθο του Ορφέα και τον έκανε μέσα σε δυο μέρες, όπως ο ίδιος βεβαιώνει με όρκο, Ιταλικό ποίημα στη μορφή του θεατρικού έργου. Σ’ αυτό το μικρό λυρικό δράμα που φέρει τον τίτλο “La favola di Orfeo” και αποτελείται από 434 στίχους, προβάλλουν ο Πλούτων , ο απαρηγόρητος Ορφέας, η άτυχη Ευρυδίκη, η Περσεφόνη και άλλα μυθικά πρόσωπα. Η μουσική, που συνόδευε τους στίχους, δεν έχει διασωθεί. Ο «μύθος του Ορφέα» του Πολιτσιάνο μπορεί να θεωρηθεί ως ένα από τα προδρομικά έργα της Ιταλικής ποίησης.

Φραντζέσκο Φίλελφος

Φραντζέσκο Φίλελφος :Francesco Filelfo ή Philephus 1398- 1481)

Σπουδαίος ουμανιστής, ονομαστός σε όλη την Ιταλία για την πολυμάθειά του. Σπούδασε λατινικά στην Πάδουα, έγινε καθηγητής και δίδαξε στη Βενετία που τον έστειλε για να υπηρετήσει στο βενετσιάνικο προξενείο της Κωνσταντινουπόλεως. Σπούδασε ελληνικά δίπλα στον Μανουήλ Χρυσολωρά και παντρεύεται την κόρη του Θεοδώρα. Σ’ αυτήν, καθώς έλεγε, χρωστούσε τα πολύ καλά ελληνικά του. Επιστρέφοντας στην Ιταλία, διδάσκει στη Βενετία, στην Μπολόνια και κυρίως στη Φλωρεντία. Διέσωσε πολλά ελληνικά χειρόγραφα. Μετέφρασε στα λατινικά κείμενα του Ηροδότου, του Θουκυδίδη, του Δημοσθένη, του Πολύβιου, του Αισχίνη, του Αριστοτέλη και επτά τραγωδίες του Ευριπίδη. Εκτός από το μεταφραστικό του έργο, έγραψε χιλιάδες λατινικούς στίχους, καθώς και έμμετρα ελληνικά επιγράμματα.

Λεονάρντο Μπρούνι

            Λεονάρντο Μπρούνι : σπουδάζει οικονομικά αλλά τα εγκαταλείπει γρήγορα γιατί γοητεύτηκε από την προσωπικότητα και τη διδασκαλία του έξοχου Έλληνα δασκάλου του Μανουήλ Χρυσολώρα. Επιδίδεται συνεπώς στη μελέτη της ελληνικής γλώσσας και της γραμματείας. Υπηρετεί ως γραμματέας τεσσάρων παπών και αργότερα της φλωρεντιανής Σινιορίας. Σπουδαίο πολιτικό μυαλό και κυρίως ο σημαντικότερος ιταλός σοφός των πρώτων πενήντα χρόνων του 15ου αιώνα. Συλλέκτης , μελετητής  και  μεταφραστής αρχαίων κειμένων . Δημιουργικός συγγραφέας ιδιαίτερα στον τομέα της ιστοριογραφίας.

            Το μεταφραστικό του έργο καταπληκτικό, αποτελεί σταθμό στην ιστορία του ευρωπαϊκού πνεύματος. .Οι μεταφράσεις του από τα ελληνικά στα λατινικά, με την ωραιότητά τους αποκαλύπτουν τη λαμπρότητα του πλατωνικού ύφους στην Ιταλία . Ξεκίνησε το μεταφραστικό του έργο με το περίφημο δοκίμιο του Μεγάλου Βασιλείου «πρός τούς νέους, ὅπως ἄν ἐξ ἑλληνικῶν ὠφέλοιντο λόγων». Στη συνέχεια μεταφράζει τους αρχαίους έλληνες ρήτορες, Δημοσθένη και Αισχίνη. Μετά αφιερώνεται στον Πλάτωνα και μεταφράζει τον Φαίδωνα, τον Κρίτωνα, τον Γοργία, την Απολογία, τον Φαίδρο, καθώς και τις Επιστολές του Πλάτωνα. Ακολουθεί ο Αριστοτέλης. Μεταφράζει τα «Ηθικά» και τα «Πολιτικά» και προκαλεί ιδιαίτερο ενθουσιασμό. Ασχολείται ακόμα με τους αρχαίους ιστορικούς και μεταφράζει τα «Ελληνικά» του Ξενοφώντα, τον Πολύβιο καθώς ακόμα και τον βυζαντινό ιστορικό Προκόπιο.

            Το  σπουδαιότερο ιστορικό σύγγραμμά του, γραμμένο στα λατινικά είναι η «Ιστορία της Φλωρεντίας» . Με το έργο αυτό η φλωρεντιανή σινιορία  απαλλάσσει αυτόν και τα παιδιά του από κάθε φορολογία και γίνεται «ο πρώτος  ιστορικός με το μοντέρνο νόημα του όρου» καθώς ανοίγει το δρόμο για τον Μακιαβέλι και τον Γκουϊτσαρντίνι, που γράφουν στη ζωντανή ιταλική γλώσσα. Όταν πέθανε, οι αρχηγοί των συντεχνιών και τα μέλη της Σινιορίας τον έθαψαν με δημόσια δαπάνη, μιμούμενοι τους αρχαίους.
 (πηγή: Καραγεώργος Βασίλειος Η Αναγέννηση  Αθήνα 1989 σελ. 28-29)
σχετική ιστοσελίδα : http://www.library.illinois.edu/rbx/exhibitions/Florentine%20Printing/IV.htm

Ο ΒΟΚΚΑΚΙΟΣ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ "ΔΕΚΑΗΜΕΡΟ"

Η Ιταλική Αναγέννηση έθεσε τις βάσεις μιας νέας εποχής για τον κόσμο και η ουμανιστική γραμματεία αποτέλεσε ένα σημαντικό τμήμα της. Η ουμανιστική γραμματεία μπορεί να οριστεί ως το σύνολο των κειμένων που γράφτηκαν κατά την περίοδο της Ιταλικής Αναγέννησης μεταξύ του 14ου και 15ου αιώνα. Μία γραμματεία εμπνεόμενη από το πνεύμα της κλασσικής αρχαιότητας, φέροντας και το όραμα μιας νέας εποχής. Μία εκ νέου γέννηση (Αναγέννηση) του πολιτισμού μετά το πέρας της Ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας και το σκοταδισμό του Μεσαίωνα.
Ο Βοκκάκιος με το Δεκαήμερο προσέφερε καινοτόμα στοιχεία τόσο σε λογοτεχνικό επίπεδο όπως την πολλαπλότητα των αφηγηματικών επιπέδων,την πολλυγλωσσία,το μέσο ύφος, όσο και σε εννοιολογικό επίπεδο μέσω των θέσεών του για τις σχέσεις των δύο φύλων, τη θέση της γυναίκας,την κατάπτωση κοινωνικής ηθικής,το ρόλο της Καθολικής Εκκλησίας.Το Δεκαήμερο του Βοκκάκιου αποτέλεσε το πρώτο λογοτεχνικό έργο που γράφτηκε σε μία σύγχρονη εθνική γλώσσα,τα Ιταλικά, και αποτέλεσε την απαρχή των νεότερων εθνικών ευρωπαικών λογοτεχνιών. Διαφαίνεται για πρώτη φορά σε λογοτεχνικό κείμενο ο ρόλος του ανθρώπου μέσα από μία αισιόδοξη ματιά, ικανός να διαχειριστεί τον εαυτό του. Βασικά καινοτόμα στοιχεία του Δεκαήμερου, που το έκαναν ευρέως γνωστό, αποτελούν η αρνητική στάση προς την εκκλησία και ο ερωτισμός που απέπνεαν οι ιστορίες του. Η ουσιαστική καινοτομία του έγκειται στο ότι μέσω αυτού του έργου οριοθετήθηκαν οι βασικές αρχές και κανόνες γραφής της σύγχρονης μυθιστοριογραφίας θέτοντας ένα ενιαίο πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται οι αφηγήσεις που το συνθέτουν. Ουσιαστικά τα χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος δηλαδή η μεγάλη έκταση και η σύνθετη δομή της αφήγησής του είναι εμφανή στο Δεκαήμερο μιας και αποτελείται από εκατό ιστορίες, οι οποίες έχουν ένα κοινό αφηγηματικό υπόβαθρο. Στο έργο γίνονται διακριτά τρία αφηγηματικά επίπεδα:

α) αυτό του συγγραφέα-αφηγητή του έργου,του Βοκκάκιου

β) των πρωταγωνιστών-αφηγητών των επιμέρους ιστοριών και

γ) των πρωταγωνιστών των ιδίων ιστοριών.

Σε κάθε ένα από τα τρία επίπεδα ο λόγος εκφέρεται με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με τα χαρακτηριστικά που επιθυμεί ο Βοκκάκιος να δομήσει την προσωπικότητα των χαρακτήρων του έργου κάθε φορά σε θέματα όπως η παιδεία ή η οπτική γωνία του ομιλούντος.

Βασικό συστατικό της συγγραφικής καινοτομίας του Δεκαήμερου είναι η υιοθέτηση μέσου ύφους γραφής, "δηλαδή μεταξύ του κοινού ύφους της λαϊκής παράδοσης, που θα ήταν ανάρμοστο και του υψηλού της τραγωδίας ή του έπους , που θα ήταν άστοχο".

Σημαντικά στοιχεία της γραφής στο Δεκαήμερο αποτελούν η απλότητα στην αφήγηση,η ζωντάνια στις κωμικές ιστορίες, η τρυφερότητα στις δραματικές, η αποστασιοποίηση από τους ήρωες των ιστοριών και τέλος η ειρωνεία ως μέσο επίτευξης της αποστασιοποίησης αυτής.

Μάρκος Μουσούρος

Μάρκος Μουσούρος

(Ρέθυμνο, 1470 - Ρώμη, 1517)

Ο Μάρκος Μουσούρος ήταν εκδότης και ένας από τους σημαντικότερους φιλολόγους της Αναγέννησης για τον οποίο ο ΄Ερασμος, που ήταν μαθητής του, συνήθιζε να λέει ότι είναι:

"...άνδρας πολυμαθέστατος και πανεπιστήμονας, κλειδοκράτορας της ελληνικής γλώσσας και θαυμάσιος ειδήμονας της λατινικής φωνής..."

Γεννήθηκε στο Ρέθυμνο το 1470 και αρχικά σπούδασε την ελληνική γλώσσα στο σχολείο της Αγίας Αικατερίνης του Σινά.

Το 1486 πήγε στη Φλωρεντία, όπου σπούδασε δίπλα στον Ιανό Λάσκαρι. Έπειτα γύρισε στην Κρήτη, σύντομα όμως επέστρεψε στην Ιταλία και εγκαταστάθηκε στη Βενετία όπου δίδαξε αρκετές φορές στη Νέα Ακαδημία, μια εταιρία που είχε ιδρυθεί εκεί από λόγιους για την προαγωγή των ελληνικών.

Εκτιμώντας τις εξαιρετικές του ικανότητες, η Βενετική Γερουσία του απένειμε το 1503 το αξίωμα Publica Graecarum Literarum Officina, δηλαδή το αξίωμα του Λογοκριτού για τα ελληνικά βιβλία που εκδίδονταν στη Βενετία και στις κτήσεις της και των οποίων το περιεχόμενο έπρεπε να είναι σύμφωνο με τη θρησκεία και την ηθική. Διατήρησε το αξίωμα αυτό μέχρι το 1516.
Το 1504 διορίστηκε καθηγητής της ελληνικής γλώσσας στη Βενετία και δύο χρόνια αργότερα στην Πάντοβα. Το 1509 επέστρεψε στην πρωτεύουσα του Βένετο όπου το 1512, ύστερα από την επανίδρυση της έδρας των ελληνικών, έγινε ξανά καθηγητής.

Τέσσερα χρόνια αργότερα πήγε στη Ρώμη για να βοηθήσει τον Λάσκαρι στην οργάνωση του Ελληνικού Γυμνασίου και στη διδασκαλία των ελληνικών σ'αυτό.

Στη Ρώμη έγινε και ιερέας και διορίσθηκε από τον πάπα Λέοντα τον Ι Επίσκοπος Ιεράπετρας Κρήτης και αργότερα Μονεμβασίας. Δεν πρόφτασε όμως να πάει εκεί αφού πέθανε, ύστερα από δίμηνη ασθένεια στις 25 Νοεμβρίου το 1517.

http://el.wikipedia.org/

Ιανός Λάσκαρις

Ιανός Λάσκαρις

(Κων/πολη, 1445 - Ρώμη, 1535)
Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1445 και παρέμεινε εκεί μέχρι και τα πρώτα χρόνια μετά την Άλωση.Αργότερα, και αφού πρώτα πέρασε από την Κρήτη, στάλθηκε, με εντολή του Βησσαρίωνα στη Βενετία. Με έξοδα του τελευταίου ο Λάσκαρις σπούδασε στο πανεπιστήμιο της Πάντοβα όπου δίδασκε ο Δημήτριος Χαλκοκονδύλης και ο οποίος έγινε δάσκαλος και προστάτης του. Στην Πάντοβα έμεινε μέχρι το 1472 οπότε έφυγε για τη Φλωρεντία. Στην πρωτεύουσα της Τοσκάνης δίδαξε την ελληνική φιλοσοφία και λογοτεχνία και ένας από τους σημαντικότερους μαθητές του ήταν ο Μάρκος Μουσούρος, ο οποίος είχε πάει εκεί γύρω στο 1486.

Στη Φλωρεντία ο Λάσκαρις κλήθηκε να διευθύνει την περίφημη Λαυρεντιανή Βιβλιοθήκη. Για τον λόγο αυτό στάλθηκε από τον Λαυρέντιο τον Μεγαλοπρεπή, που παρά τις οικονομικές δυσκολίες, δαπανούσε πολλά χρήματα για την αγορά χειρογράφων και την αμοιβή αντιγραφέων,στον ελλαδικό χώρο και στην Κωνσταντινούπολη για την αναζήτηση ελληνικών χειρογράφων. Συγχρόνως, με την αποστολή του Λάσκαρι στην Πόλη, ο Λαυρέντιος επιδίωκε να διερεύνησει την πολιτική κατάσταση και τη δυνατότητα ανανέωσης παλαιού σχεδίου για σταυροφορία.

Ο Ιανός Λάσκαρις το 1491 και το 1492 επισκέφθηκε μεταξύ άλλων τη Θεσσαλονίκη, το ΄Αγιο ΄Ορος, την Κρήτη και την Κωνσταντινούπολη και αγόρασε γύρω στα διακόσια πολύτιμα χειρόγραφα με τα οποία εμπλουτίστηκε η Λαυρεντιανή Βιβλιοθήκη.

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα έζησε στη Ρώμη όπου πέθανε σε ηλικία ενενήντα χρονών.

Στον τάφο του γράφτηκε επίγραμμα που είχε συνθέσει ο ίδιος:
"Σε ξένη γή θάφτηκε ο Λάσκαρις. Μάθε ότι δεν λυπάται για τη φιλοξενία αυτή. Τη βρήκε γλυκιά. Ο πόνος είναι ότι η πατρίδα δε δίνει πια ελεύθερο χώμα για την ταφή των Ελλήνων".

http://el.wikipedia.org/

Ιωάννης Αργυρόπουλος

Ιωάννης Αργυρόπουλος
(Κων/πολη, 1410-Ρώμη, 1486)

Ο Ιωάννης Αργυρόπουλος ήταν ένας από τους σπουδαιότερους βυζαντινούς λόγιους του 15ου αιώνα που δίδαξαν την ελληνική γλώσσα και φιλοσοφία στην Ιταλία και θεωρείται από τους πιο άξιους συνεχιστές του έργου του Μανουήλ Χρυσολωρά.
Μετά την Άλωση έφυγε και πήγε στην Φλωρεντία όπου προσχώρησε στον Καθολικισμό και προσελήφθη από τον Κοσμά Μέδικο, τον τότε ηγέτη της πόλης, για να διδάξει την αρχαία ελληνική στο γιο του. Όταν ο Λαυρέντιος ο Μεγαλοπρεπής ανέλαβε τη διοίκηση της Φλωρεντίας, ανέθεσε στον Αργυρόπουλο τη διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και φιλοσοφίας στην Ακαδημία. Η διδασκαλία του Αργυρόπουλου έδωσε αίγλη στην Ακαδημία και πολλοί νέοι Ιταλοί συνέρρεαν στην Φλωρεντία για να ενταχθούν στους κύκλους του βυζαντινού λόγιου. Μεταξύ αυτών ο Δονάτος Ατσαγιόλι, ο Άγγελος Πολιτσιάνο και ο Ιωάννης Μαρία Φίλελφος (γιος του Ιταλού ουμανιστή Φραγκίσκο Φίλελφο) .

Ο Ιωάννης Αργυρόπουλος δίδαξε στη Φλωρεντία μέχρι το 1471 που εγκατέλειψε την πόλη εξαιτίας της πανώλης, από την οποία έχασε δύο από τα τέσσερα παιδιά του.
Έπειτα πήγε στην αυλή του Ούγγρου βασιλιά Ματθία Κορβίνου για να διδάξει ελληνικά αλλά δεν έμεινε για πολύ καιρό. Στη συνέχεια πήγε στη Ρώμη και λίγο αργότερα επέστρεψε στη Φλωρεντία(1447).

Τελικά πέθανε στη Ρώμη το 1486 σε απόλυτη ένδεια έχοντας φτάσει στο σημείο να πουλήσει τα βιβλία του για να ζήσει.

http://el.wikipedia.org/

Μανουήλ Χρυσολωράς

Μανουήλ Χρυσολωράς

(Κων/πολη, 1350-Κωνστάντζα Ελβετίας, 1415)

Έλληνας λόγιος που άκμασε στην Ιταλία στις αρχές του 15ου αιώνα, ο πρώτος που εδραίωσε τη διδασκαλία της Ελληνικής γλώσσας στην Δύση και επευφημήθηκε ως «homo prope divinus of incredibili humanitate» και πρωτεργάτης της Αναγέννησης. Προσωπικός φίλος του αυτοκράτορα Μανουήλ Παλαιολόγου, υπηρετούσε από το 1390 ως πρέσβης των Παλαιολόγων στην Ιταλία, όπου και προσχώρησε στον Ρωμαιοκαθολικισμό.

Το 1396 ιδρύθηκε ειδικά γι’ αυτόν στην Φλωρεντία από τον Κολούτσιο Σαλουτάτι μία έδρα Ελληνικής Φιλολογίας, την περίοδο 1397 – 1400 δίδαξε στην Μπολώνια και αργότερα στα Πανεπιστήμια της Βενετίας, του Παρισιού και της Ρώμης.

Το 1408 ο πάπας Αλέξανδρος ο Ε τον έχρισε καρδινάλιο και του ανέθεσε να εργαστεί για την ΄Ενωση των Εκκλησιών. Οργάνωσε την Σύνοδο της Κωνστάντζας (1414 – 1415), έλαβε μέρος ως αντιπρόσωπος των Ελλήνων και κέρδισε με την ευγλωττία του πάρα πολλούς από τους συμμετέχοντες και μάλιστα προτάθηκε από πολλούς για επόμενος πάπας (πέθανε ωστόσο κατά την διάρκεια των εργασιών της Συνόδου) και θάφτηκε στο «παρεκκλήσι των Δομινικανών» ή «Inselhotel».

Συνέγραψε πολλά έργα ιστορικά, δογματικά και φιλολογικά, σημαντικότερο των οποίων θεωρείται το «Ερωτήματα», μία Γραμματική της Ελληνικής γλώσσας προς χρήση των ξένων σπουδαστών (η οποία εκδόθηκε στην Βενετία πολύ μετά τον θάνατό του, το έτος 1471 και έκτοτε γνώρισε πολλές επανεκδόσεις). Μετέφρασε στα λατινικά την «Πολιτεία» του Πλάτωνος και την επιμέλεια της μετάφρασης έκανε ο μαθητής του Ουμπέρτος Δεκέμβριος, ενώ σημαντικό θεωρείται και το έργο του «Επιστολές», στο οποίο συγκρίνει την αρχαία και την σύγχρονή του Ρώμη.

http://www.gnwsis.gr/

ΔΑΝΤΗΣ:Η ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ

Ο ποιητής που ενώνει το Μεσαίωνα με την Αναγέννηση με το συγγραφικό του έργο και αφήνει πίσω του,μεταξύ άλλων,ένα από τα σπουδαιότερα και πιο αμφιλεγόμενα έργα της ανθρωπότητας, την "Θεία Κωμωδία", είναι ο Δάντης.Ένα ποίημα που ταλαντεύεται ανάμεσα στα επίγεια και τα ουράνια, περικλείει την ανθρώπινη γνώση ενώ συγχρόνως εμπλουτίζεται με το θεϊκό στοιχείο."Μία λέξη,ένα πεπρωμένο,γραμμένο με μελάνι ανεξίτηλο,"το ιερό ποίημα",όπου ο ουρανός και η γη έχουν βάλει το χέρι τους,συμπυκνώνει έτσι την ιστορία ανθρώπων και βιβλίων μέσα σε μια κίνηση, μια γραμμή,ένα επιγραφικό σημείο,σαν να ήταν η "Θεία Κωμωδία" το αρχείο βαπτίσεων της αιωνιότητας".Η Θεία Κωμωδία είναι ένα αφηγηματικό ποίημα με εμφανείς επιδράσεις από τα μεσαιωνικά έπη, το οποίο εντούτοις αποτελει τομή στην ιστορία της αφηγηματικής ποίησης λόγω της ιδιαίτερης θεματικής του.Όσον αφορά στη στιχουργική του ακολουθεί ένα νέο σύστημα ομοιοκαταληξίας,"την τερτσίνα",το οποίο οδηγεί σε μια ροή ποιητικού λόγου, η οποία από τη μια παραμένει σφιχτά πλεγμένη σε συκροτημένη ολότητα και από την άλλη δίνει στο κείμενο μια ροή προς τα "εμπρός".Το έργο χωρίζεται σε τρεις ενότητες:Κόλαση,Καθαρτήριο,Παράδεισος.

Ο Δάντης με τη Θεία Κωμωδία,παρουσιάζει μια αλληγορία,μιλώντας για το υπερφυσικό του ταξίδι,ένα "μακρύ ταξίδι στον κόσμο των νεκρών ή ακριβέστερα στον κόσμο των ψυχών".Στην Κόλαση και στο Καθαρτήριο το Δάντη συνοδεύει ο Βιργίλιος,ενώ στον Παράδεισο το Δάντη συνοδεύει πλέον η Βεατρίκη, η αγαπημένη του. Στο τελευταίο κάντο του Παραδείσου η Βεατρίκη παραδίδει τον Δάντη στον Βερνάρδο ώστε να τον οδηγήσει στην Παναγία για να της ζητήσει να τον φωτίσει και να τον βοηθήσει να εννοήσει το Άγιο Πνεύμα.Μέσω της επίκλησης του Βερνάρδου στην Παναγία παρουσιάζεται μια συγκεκριμένη οπτική του Δάντη αναφορικά με τη γυναικεία εικόνα.Στο πρόσωπο της Παναγίας διαφαίνεται το πρότυπο της ιδανικής γυναίκας.Τα στοιχεία που την καθιστούν ιδανική είναι οι αρετές της:"πιο ταπεινή και πιο τρανή από πλάσμα, ευγενική γεμάτη αγάπη και θέρμη".

Η γυναίκα είναι γι' αυτόν κάτι ιερό.Μια ύπαρξη γεμάτη ομορφιά και αρετές άμεσα συνδεδεμένη με την Μαρία και εμπνευσμένη από αυτή.Έρχεται να λειτουργήσει σαν βοηθός και συμπορευτής του δύσκολου και συγχρόνως τόσου σημαντικού ταξιδιού της ψυχής. Η ομορφιά της αντλείται από τον εσωτερικό της κόσμο και εξαντλείται εκεί.Η εξωτερική ομορφιά είναι μόνο μια αντανάκλαση του εσωτερικού κόσμου και η ύλη του σώματος λειτουργεί μόνο σαν οίκος για τη φιλοξενία της.Το θείο πνεύμα έχει για τον Δάντη υπέρτατη αξία και η όρασή του είναι εφικτή μόνο μέσα από τα μάτια μιας εξαγνισμένης και καθάριας ψυχής που ταλαντεύεται συνέχεια μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας.

Μέσα από την θεώρηση του ποιητή για τη γυναικεία εικόνα διαφαίνεται η ματιά του απέναντι στον κόσμο.Είναι γι' αυτόν ένα πέρασμα, μια δοκιμασία μετάβασης προς τη σωτηρία της ψυχής.Η ζωή είναι απλά μια προετοιμασία για την μεταθάνατο ζωή.Λίγη αξία δίνει ο ποιητής στα γήινα,τα φθαρτά, αφού η υλικότητά τους τα καθιστά άνευ ουσίας και άνευ χρησιμότητας για τον υπέρτατο στόχο:τη συνεύρεση του ανθρώπου με το Θεό, την κάθαρση και τέλος τη λύτρωση.

Πρόδρομοι της Ουμανισμού : Δάντης - Πετράρχης-Βοκκάκιος

 Dante Alighieri (1265-1321)

Πορτραίτο του ποιητή

έργο του Andrea del Castagno

Galleria degli Uffizi

Ο Δάντης χρησιμοποίησε την Τοσκανική διάλεκτο αντί της Λατινικής για τη "Θεία Κωμωδία και γίνεται η πρωταρχική εθνική διάλεκτος (Ιταλική)

Francesco Petrarca (1304-1374)

Πορτραίτο του ποιητή

έργο του Andrea del Castagno

Galleria degli Uffizi

Ανάμεσα στους λυρικούς ποιητές που έγραψαν στη Τοσκανική (από δω και πέρα Ιταλική) ο μέγιστος υπήρξε ο Πετράρχης

(Ωδές-Canzoni)

Giovanni Boccaccio (1313-1375)

Andrea del Castagno (1448-51)

Galleria degli Uffizi

Φίλος και θαυμαστής του Πετράρχη, ο Βοκκάκιος είναι πλατύτερα γνωστός από το "Δεκαήμερο" (Decamerone) και έγραψε κι αυτός στην Ιταλική γλώσσα.

Ποίηση, λογοτεχνία, φιλοσοφία

Η διάδοση του αλφαβητισμού.
Στο μεγαλύτερο μέρος του μεσαίωνα οι κλασικές σπουδές κατευθύνονταν από μέλη της Εκκλησίας.
Στις Ιταλικές πόλεις το μονοπώλιο αυτό διασπάστηκε από την εμφάνιση μιας εγγράμματης λαϊκής τάξης με αγάπη και ανάγκη για λογοτεχνική παιδεία.
Εμφανίστηκαν καινούργια επαγγέλματα, όπως των dictatores ή δασκάλων πρακτικής ρητορικής, των δικηγόρων και του πανταχού παρόντος συμβολαιογράφου (συνδυασμός λογιστή, δικηγόρου και δημόσιου αρχειοφύλακα.
Αυτοί υπήρξαν οι αληθινοί πρόδρομοι των Ουμανιστών.

Γλώσσα και ρητορεία.
Η φιλολογία ολόκληρη εξακολουθεί να υφίσταται την επίδραση του μεγάλου ουμανιστή, του εμπνευσμένου ποιητή της Τοσκάνης, Πετράρχη (1304-1374).
΄Ο,τι γίνεται όχι μόνο στην Ιταλία αλλά και στη Γαλλία και στην Αγγλία, όπου εισχωρεί η Αναγέννηση, έχει τόσο ζωηρή τη σφραγίδα του, ώστε αρχικά φαίνεται μίμηση εκείνου και έπειτα να εξακολουθεί να αφομοιώνει το πετραρχικό πνεύμα προς το ιδιαίτερο χαρακτήρα περιοχών Ιταλικών ή ξένων χωρών.
Ο Πετράρχης ήταν ο πρώτος που κατάλαβε ότι η αρχαιότητα υπήρξε ένας ξεχωριστός πολιτισμός και έθεσε τα πλαίσια ενός προγράμματος σπουδών κλασικής κατεύθυνσης. Από τον Πετράρχη δόθηκε έμφαση στη γλώσσα, ώστε η κλασική αρχαιότητα να γίνει κατανοητή μέσα από τον λόγο με τον οποίο διατύπωσαν τις σκέψεις τους. Αυτό σήμαινε ότι οι γλώσσες της αρχαιότητας έπρεπε να μελετηθούν όπως τις χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι και αυτό υπήρξε η βάση όλου του προγράμματος του Πετράρχη.
Μετά από τη γλώσσα ακολουθούσε η απόκτηση της ρητορείας.
Για τον Πετράρχη, όπως και τον Κικέρωνα, η ρητορεία δεν ήταν απλά ύπαρξη χαριτωμένου ύφους ή δύναμη της πειθούς, αλλά το πάντρεμα της χάρης και της δύναμης με την αρετή. Αυτός που σπούδασε γλώσσα και ρητορική σύμφωνα με την παράδοση των μεγάλων ρητόρων της αρχαιότητας το έκανε για έναν ηθικό σκοπό-να πείσει τους ανθρώπους να κάνουν ενάρετη ζωή-γιατί όπως είπε ο Πετράρχης σε μια φράση που θα μπορούσε να είναι το σύνθημα του Αναγεννησιακού Ουμανισμού, «είναι προτιμότερη η βούληση του αγαθού από τη γνώση της αλήθειας».

Τα Ουμανιστικά γράμματα.
Το πάντρεμα της ρητορικής με τη φιλοσοφία του Πετράρχη, που βασιζόταν στο κλασικό ιδανικό της ρητορείας, προσέδωσε στους Ουμανιστές μια πνευματική αξιοπρέπεια και ένα πνευματικό ήθος που δεν είχαν οι μεσαιωνικοί dictatores και κλασικιστές.
΄Εδειχνε επίσης το δρόμο για ένα πρόγραμμα σπουδών-τις ανθρωπιστικές σπουδές (studia humanitatis)- με το οποίο θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί το ιδανικό τους.
Οι λόγιοι του μεσαίωνα πίστευαν στην ύπαρξη εφτά καλών τεχνών.
Οι Ουμανιστές είχαν τις δικές τους προτιμήσεις, οι οποίες περιλάμβαναν γραμματική, ρητορική, ποίηση, ηθική, φιλοσοφία και ιστορία με μια-δυο παραχωρήσεις για τη μουσική και τα μαθηματικά.
Στην εκπαίδευση επέμεναν στη μελέτη της κλασικής Λατινικής και όπου ήταν δυνατό της Ελληνικής, την οποία άρχισαν να ξαναμελετούν στη Δύση από το 1397, όταν ο ΄Ελληνας λόγιος Μανουήλ Χρυσολωράς προσκλήθηκε να δώσει διαλέξεις στη Φλωρεντία.
Επέμεναν επίσης στη μελέτη των κλασικών συγγραφέων στο πρωτότυπο και απαγόρευσαν τα μεσαιωνικά εγχειρίδια και τις συνόψεις στα σχολεία τους.
Αυτό αύξησε πολύ τη ζήτηση κλασικών κειμένων, κάτι που φανερώθηκε με την αντιγραφή σε χειρόγραφα βιβλία, χειρογράφων που είχαν επιμεληθεί οι Ουμανιστές και αργότερα, μετά τα μέσα του 15ου αιώνα, με την εκτύπωσή τους με τη μέθοδο της τυπογραφίας.
Η αναγεννησιακή λατινική ποίηση αποτελεί πολύ χαριτωμένη και λυρική έκφραση Ουμανιστών, όπως του Πολιτσιάνο, του Τζιοβάνι Ποντάνο (Giovanni Pontano) και του Γιάκομπο Σανατσάρο (Jacobo Sannazzaro).
Στο δράμα ο Πολιτσιάνο, ο Ποντάνο και ο Πιέτρο Μπέμπο (Pietro Bembo) υπήρξαν σημαντικοί ανακαινιστές.
Από τα τέλη του 15ου αιώνα, οι Ουμανιστές άρχισαν να χρησιμοποιούν την Ιταλική γλώσσα και απέδειξαν σε όλους ότι η «χυδαία» γλώσσα μπορεί να είναι τόσο ευκολομεταχείριστη και κομψή στην ποίηση όσο και η κλασική Λατινική.
Οι Ουμανιστές εμπόδιζαν την φυσιολογική ανάπτυξη της δημώδους γλώσσας μετά το λαμπρό της ξεκίνημα με τον Δάντη, τον Πετράρχη και τον Βοκάκιο.
Μέχρι το τέλος του 13ου αιώνα, η Λατινική ήταν η μόνη κοινή γώσσα για όλους τους Ιταλούς. Από το τέλος αυτού του αιώνα, όμως, η Τοσκανική παρουσιάζεται ως η πρωταρχική εθνική διάλεκτος και η εκλογή της από τον Δάντη για τη Θεία Κωμωδία (La Divina Commedia) επιβεβαίωσε την υπεροχή της.
Ανάμεσα στους λυρικούς ποιητές που έγραψαν στην Τοσκανική (από δω και πέρα Ιταλική), ο μέγιστος υπήρξε ο Πετράρχης (Ωδές- Canzoni) .
O φίλος και θαυμαστής του Πετράρχη, ο Τζιοβάνι Βοκάκιος (Giovanni Boccaccio), είναι πλατύτερα γνωστός από το Δεκαήμερο (Decamerone) και έγραψε κι αυτός στην Ιταλική γλώσσα.
Στο μεγαλύτερο μέρος του 15ου αιώνα σπάνια έκανε τη εμφάνισή της στα Ιταλικά μια ποίηση υψηλής ποιοτικής στάθμης. Είναι πιθανό ότι οι ποιητές χρειάστηκαν κάποιο χρόνο για να αφομοιώσουν τη νέα γλώσσα.
Στα τέλη του 15ου αιώνα η περίοδος αυτή έφτασε στο τέλος της με τον Λαυρέντιο των Μεδίκων (Lorenzo dei Medici) . Ο Λαυρέντιος ο Μεγαλοπρεπής (Lorenzo Magnifico), ο πραγματικός κυβερνήτης της Φλωρεντίας στα τέλη του 15ου αιώνα, υπήρξε ένας από τους καλούς ποιητές της εποχής του.
Η Φεράρα, πριν από τα τέλη του 15ου αιώνα είχε να παρουσιάσει τουλάχιστον έναν μεγάλο ποιητή, τον Ματέο Μπογιάρντο, συγγραφέα του Ερωτευμένου Ρολάνδου (Orlando innamorato) .
O Orlando του Μπογιάρντο ενέπνευσε έναν άλλο αυλικό της Φεράρας, τον Λοντοβίκο Αριόστο (Lodovico Ariosto) να γράψει το λαμπρότερο από όλα τα ιταλικά έπη τον Μαινόμενο Ρολάνδο (Orlando furioso) .

Η Αναγεννησιακή παιδεία

«Στον κόσμο των γραμμάτων, οι ουμανιστές (ή ανθρωπιστές) αντικατέστησαν τους μοναχούς στη μετάδοση της γνώσης, αν και η εκκλησία εξακολουθούσε να παρέχει εκπαίδευση και οι μοναχοί να ασχολούνται με τα γράμματα.
Οι ουμανιστές πίστευαν ότι η δημιουργία του Νέου Ανθρώπου ξεκινάει από τα σχολεία και την εκπαίδευση.
Επηρεασμένοι από το πνεύμα της ελληνικής αρχαιότητας επιδόθηκαν παράλληλα στην πνευματική και σωματική καλλιέργεια του ανθρώπου. Μαζί με τα ελληνικά και τα λατινικά, οι νέοι διδάσκονταν πλέον και γυμναστική .
Μάλιστα ο ουμανιστής καγκελάριος της Φλωρεντίας Μπρούνι προωθούσε την επέκταση της εκπαίδευσης και στα κορίτσια, ενέργεια εξαιρετικά προωθημένη για την εποχή.
Στη διάρκεια του 15ου και 16ου αιώνα παρατηρήθηκε μια ‘έκρηξη’ ίδρυσης πανεπιστημίων και σχολείων. Μαθητές, φοιτητές και δάσκαλοι αυξήθηκαν και μαζί τους οι εκδότες, οι βιβλιοθηκάριοι, οι επιμελητές των εκδόσεων, οι μεταφραστές: ένας ολόκληρος κόσμος ασχολούνταν με τα γράμματα».

ΝΙΚΟΛΟ ΜΑΚΙΑΒΕΛΙ (1469-1527)


Πολιτικός στοχαστής από το έργο του οποίου καθιερώθηκε ο όρος μακιαβελισμός, διπλωμάτης και κυρίως συγγραφέας,ο Νικολό Μακιαβέλι συνέβαλε στο πέρασμα της πολιτικής ιστορίας από την ουτοπία στην επιστήμη.Πασίγνωστος για το έργο του "Ηγεμόνας" ,πραγματοποίησε πολλές διπλωματικές αποστολές στη Γαλλία,την Ιταλία και την Ελβετία,αποτέλεσμα των οποίων υπήρξε η συγγραφή των βιβλίων του "Εκθέσεις",, "Δεκαετίες" και "Λόγοι".Μέσα απο τα έργα του διαφαίνεται ένας Μακιαβέλι υπέρμαχος του ελεύθερου δημοκρατικού καθεστώτος.Οι ιδέες του τού στοίχισαν εξορία και φυλάκιση,καθώς και τερματισμό της πολιτικής του σταδιοδρομίας από το καθεστώς των Μεδίκων στη Φλωρεντία.Την εποχή του Μακιαβέλι η Ιταλία,διαιρεμένη σε ανταγωνιζόμενες πόλεις-κράτη,μεταξύ των οποίων και η Ρώμη υπό τον πάπα,αντιμετώπιζε τις συνεχείς επεμβάσεις των ανώτερών της Ευρωπαϊκών δυνάμεων.Στη Φλωρεντία,από το 1434,χωρίς επίσημο αξίωμα αλλα χάρη στον πλούτο της,κυβερνούσε η πανίσχυρη οικογένεια των Μεδίκων.Το 1494 οι αντίπαλοί τους δημοκράτες με την βοήθεια των γαλλικών στρατευμάτων που είχαν εισβάλει στην Ιταλία,ανέτρεψαν τους Μεδίκους και εγκατέστησαν το δικό τους πολίτευμα.Ακολούθησε η κυριαρχία του φανατικού δομινικανού καλογήρου Σαβοναρόλα, του οποίου όμως το καθεστώς τερματίστηκε,όταν ο ίδιος θανατώθηκε στην πυρά το 1498.Τον ίδιο χρόνο βρίσκουμε τον Μακιαβέλι να καταλαμβάνει το αξίωμα του δεύτερου καγκελάριου της φλωρεντινής δημοκρατίας,έχοντας πιθανώς συνεργήσει στην ανατροπή του καθεστώτος του Σαβοναρόλα.Περιορισμένες είναι οι γνώσεις μας για τις σπουδές του και για τα νεανικά του χρόνια,τα οποία όμως γνωρίζουμε ότι τα έζησε κάτω από το φάσμα της φτώχειας.

Με την ιδιότητα του δεύτερου καγκελάριου ο Μακιαβέλι εργάστηκε ως γραμματέας των Δέκα του Πολέμου, επιτροπής με αρμοδιότητα τη διπλωματία και τον πόλεμο.Ο Μακιαβέλι υποστήριζε ότι η Φλωρεντία έπρεπε να αποκτήσει δική της εθνοφυλακή από εκπαιδευμένους πολίτες της.Θεωρείται ότι η θέση του αυτή αντικατόπτριζε το βαθύ πατριωτισμό του και τη συνακόλουθη πεποίθησή του ότι η Ιταλία έπρεπε να αυτονομηθεί απέναντι στις Ευρωπαικές δυνάμεις και να ενωθεί σε ένα κράτος,όραμα που δεν πραγματοποιήθηκε παρά ύστερα από τρεισήμισι και πλέον αιώνες.Του ανατέθηκε η οργάνωση της Εθνοφυλακής και κατόπιν ο Μακιαβέλι τοποθετήθηκε καγκελάριος της νέας επιτροπής που συγκροτήθηκε για την εποπτεία της, των Εννέα της Εθνοφυλακής.

Από τις θέσεις στις οποίες υπηρέτησε ο Μακιαβέλι όχι μόνο έλαβε γνώση όλων των διπλωματικών εγγράφων που περνούσαν από το γραφείο του,αλλά και εκπροσώπησε τη Φλωρεντία σε πολλές διπλωματικές αποστολές σε ευρωπαικές αυλές καθώς και στην παπική.Το 1512 , με τη βοήθεια των ισπανικών στρατευμάτων,οι Μέδικοι ανέτρεψαν το δημοκρατικό καθεστώς και επανήλθαν στην εξουσία.Ο Μακιαβέλι απολύθηκε,υπέστη βασανιστήρια ως εχθρός τους και για μικρό χρονικό διάστημα φυλακίστηκε.Κατόπιν αποσύρθηκε στο μικρό κτήμα του,λίγο έξω από τη Φλωρεντία και περίμενε την κατάλληλη ευκαιρία για να επανέλθει στη πολιτική δράση.

Την περίοδο της αναγκαστικής αργίας του μελέτησε κλασσικούς συγγραφείς και Ιστορία,ιδίως της Ρωμαικής Δημοκρατίας.Ύστερα συνδύασε τις εμπειρίες και τις γνώσεις του και συνέγραψε σειρά βιβλίων πολιτικού και ιστορικού περιεχομένου αλλά και θεατρικά έργα.Ο μοναδικός λόγος για τον οποίο ο Μακιαβέλι καταπιάστηκε με τη συγγραφή ήταν η ελπίδα του ότι τα βιβλία του θα τον βοηθούσαν να επανέλθει στην πολιτική σκηνή της Φλωρεντίας.Αυτό το σκοπό ο Μακιαβέλι δεν τον πέτυχε,αλλά ένα τουλάχιστον από αυτά τα έργα ξεπέρασε κατά πολύ τις επιδιώξεις και τις προσδοκίες του συγγραφέα και του χάρισε την αθανασία.Ο Ηγεμόνας(il principe), που γράφτηκε το 1513 επρόκειτο τους επόμενους αιώνες, να καταστεί το εγκόλπιο αμέτρητων πολιτικών ανδρών αλλά και στοχαστών γενικότερα και να ασκήσει βαθιά επίδραση στις πολιτικές εξελίξεις όλων των εποχών.

0 "ΗΓΕΜΟΝΑΣ"

Πιστεύοντας ότι τον κόσμο τον κατοικούσαν πάντα ανθρώπινες υπάρξεις που είχαν πάντοτε τα ίδια πάθη,ο Μακιαβέλι κατέληξε στο συμπέρασμα οτι από την Ιστορία και από την επικαιρότητα ήταν δυνατόν να εξαχθούν γενικοί κανόνες πολιτικής επιστήμης,οι οποίοι θα μπορούσαν να καθοδηγήσουν τους πολιτικούς άνδρες στην επιδίωξη των σκοπών τους.Αδιαφορώντας για λεπτομέρειες που τις θεωρούσε άχρηστες ο Μακιαβέλι εισήγαγε νέα,ρεαλιστική κατανόηση του ψυχολογικού παράγοντα και των άλλων δυνάμεων που λειτουργούν στην πολιτική."Το χάσμα ανάμεσα στο πώς θα έπρεπε να ζει κανείς και στο πώς πραγματικά ζει",έγραφε ο Μακιαβέλι, "είναι τόσο μεγάλο,ώστε ο άνθρωπος που αμελεί αυτό που πραγματικά γίνεται προς χάριν αυτού που θα έπρεπε να γίνεται παίρνει το δρόμο προς την αυτοκαταστροφή και όχι προς την αυτοσυντήρηση". Επιτυχημένος ηγεμόνας,κατα τον Μακιαβέλι,είναι ο προικισμένος με αρετή(virtu με τη σημασία της δύναμης και της ικανότητας προσαρμογής) και αυτός που ξέρει να αδράχνει τις ευκαιρίες που του προσφέρει η τύχη.Ο επιτυχημένος ηγεμόνας καθοδηγείται όχι από το θρησκευτικό δόγμα ή από τα ηθικά παραγγέλματα,αλλά από την αυστηρά ωφελιμιστική επιλογή των μέσων που είναι κατάλληλα για τους σκοπούς του.Μπορεί να χειραγωγεί τους νόμους που διέπουν την πολιτική συμπεριφορά και να διαμορφώνει την πορεία των γεγονότων,σύμφωνα με τα σχέδιά του.Στον Ηγεμόνα υποδεικνύεται ο ουσιώδης δεσμός ανάμεσα στην κακία και στην ελευθερία.Το πρώτο μέλημα είναι να ελεγχθεί η τύχη και ύστερα να παραχθεί έργο.Ο ηγεμόνας υπό την έννοια αυτή συγκεντρώνει την αυθεντία επί παντός και τη βούληση να εφαρμόζει στους άλλους ό,τι αποφασίζει.Μάλιστα ο ηγεμόνας είναι ο μόνος που μπορεί με τη στάση του να αφυπνίσει την ηθικότητα στους ανθρώπους.Ο τρόπος που ο Φλωρεντινός στοχαστής βλέπει τη δράση αποτελεί από κάθε άποψη εγγύηση για την παλινόρθωση του λόγου που θα πιστεύαμε οτι απειλείται,από τη στιγμή που καταργείται κάθε υπερβατική τάξη.Είναι λοιπόν προφανές ότι ο Μακιαβέλι τείνει να μετατρέψει τη θεωρία σε δράση.